Opuszczasz stronę internetową

Opuszczasz tę stronę internetową i przechodzisz na inną. Amgen nie ponosi odpowiedzialności za jej treść ani nie przyjmuje jej jako własnej.

Wróć Kontynuuj

Autor: prof. dr hab. n. med. Piotr Radziwon

Wstęp

Stosowanie leków stymulujących erytropoezę (ESA) lub przetoczeń koncentratu krwinek czerwonych (KKCz) ma na celu poprawę utlenowania tkanek, redukcję objawów (takich jak osłabienie, duszność, zmęczenie) oraz poprawę jakości życia. Przetoczenia KKCz są leczeniem objawowym, polegającym na szybkim uzupełnieniu liczby erytrocytów. Podnoszą one stężenie hemoglobiny niezależnie od przyczyny niedokrwistości. ESA stymulują produkcję krwinek czerwonych, działając poprzez receptor dla erytropoetyny, co ogranicza wskazania do ich stosowania.

Porównanie skuteczności

1. Czas uzyskania i długość trwania efektu
  • ESA działają wolniej – efekty kliniczne obserwuje się po kilku dniach do 2-3 tygodni. Pozwalają utrzymać bardziej stabilne stężenie hemoglobiny przy długotrwałym stosowaniu. Skuteczność zależy od adekwatnej podaży żelaza.
  • KKCz zapewniają natychmiastową poprawę parametrów hematologicznych, ale efekt jest krótkotrwały zależny od wieku erytrocytów oraz czynników wpływających na ich przeżycie. Są skuteczne w szybkim niwelowaniu objawów niedotlenienia tkanek i podwyższeniu stężenia hemoglobiny. Stanowią tylko suplementację brakujących krwinek czerwonych i są postępowaniem objawowym.
Jednym ze stosowanych kryteriów skuteczności leczenia niedokrwistości za pomocą ESA jest zapobieganie przetoczeniom KKCz. Analiza Canon i wsp. wykazała, że na efekt działania ESA ma także wpływ stężenie hemoglobiny, od którego rozpoczynane jest podawanie ESA. Zdecydowanie większe szanse na uzyskanie i utrzymanie stężenia hemoglobiny nie wymagającego przetoczeń KKCz są wtedy, gdy leczenie ESA rozpoczyna się już przy stężeniu 9 do <10 g/dl w porównaniu do startu terapii przy stężeniu hemoglobiny poniżej 9 g/dl1. Innym z czynników wpływających na obniżenie skuteczności zapobiegania przetoczeniom KKCz jest fakt przetoczenia KKCz przed terapią ESA. Pacjenci, którym przetaczano KKCz przed leczeniem ESA dwukrotnie częściej w porównaniu do pacjentów bez wcześniejszych przetoczeń, wymagali przetoczeń po leczeniu ESA2.
2. Wpływ na przeżywalność
Badania pacjentów z rakiem płuca, leczonych chemioterapią opartą o związki platyny wykazały dłuższe przeżycie w grupie otrzymującej darbepoetynę alfa w porównaniu do placebo, co sugeruje potencjalne korzyści z podawania ESA pacjentom z niedokrwistością związaną z nowotworem 3.
Stosowanie ESA u pacjentów z zespołem mielodysplastycznym niskiego ryzyka także istotnie poprawiało przeżywalność, jeżeli było stosowane przed rozpoczęciem przetoczeń KKCz lub na początku regularnych transfuzji 4.
Przetoczenia KKCz, w przeciwieństwie do ESA korelują z szybszą wznową choroby nowotworowej i krótszym przeżyciem chorych 5.
3. Stabilizacja stężenia hemoglobiny
  • Stosowanie ESA zapewnia wzrost i stabilizację stężenia hemoglobiny.
  • Zgodnie z wytycznymi zalecającymi restrykcyjną strategię przetaczania, leczenie niedokrwistości przetoczeniami KKCz wiąże się ze znacznymi wahaniami stężenia hemoglobiny pomiędzy kolejnymi przetoczeniami, co nie pozostaje bez negatywnego wpływu na pojawianie się objawów niedotlenienia tkanek i obniżenie jakości życia.
4. Wpływ na jakość życia
Leczenie niedokrwistości za pomocą ESA u pacjentów z chorobą nowotworową wiąże się z klinicznie istotną poprawą jakości życia i zwiększeniem wydolności fizycznej 6. W przeciwieństwie do ESA przetoczenia KKCz, ale także i koncentratów płytek krwi mają niezamierzony negatywny wpływ na jakość życia związaną ze zdrowiem, który może rozciągać się również na okres po hospitalizacji. Ograniczenie w rekonwalescencji dodatnio koreluje z liczbą przetoczonych jednostek KKCz oraz wiekiem pacjenta 7. U pacjentów z niedokrwistością, którzy przebyli zawał serca utrzymywanie wyższego stężenia hemoglobiny poprzez przetoczenia KKCz nie miało korzystnego wpływu na jakość życia 8.

Podsumowanie

Tabela 1. Porównanie efektów działania ESA i przetoczeń KKCz
Kryterium ESA Przetoczenia KKCz
Czas działania Dni do tygodni Natychmiastowe
Długość efektu Trwały przy kontynuacji leczenia Tymczasowy
Wzrost stężenia Hb Wolny, stopniowy Szybki, natychmiastowy
Poprawa jakości życia Pozytywny efekt Brak wpływu lub efekt negatywny
Zapotrzebowanie na przetoczenia KKCz Niweluje całkowicie lub zmniejsza zapotrzebowanie Brak wpływu
Zapotrzebowanie na żelazo Wysokie (konieczna suplementacja) Niskie lub brak
ESA są skuteczne i preferowane u pacjentów w długoterminowej terapii niedokrwistości, zapewniają stabilne stężenie hemoglobiny, wymagają jednak monitorowania i zapewnienia odpowiedniego stężenia żelaza. Przetoczenia krwi pozostają główną metodą leczenia w przypadkach ostrej niedokrwistości wymagającej szybkiej poprawy utlenowania tkanek i zniwelowania objawów ze strony układu sercowo-naczyniowego i ośrodkowego układu nerwowego. Często obie metody są stosowane uzupełniająco w zależności od kontekstu klinicznego.
POL-291-0825-80041

  • Referencje

    1. Canon JL, Vansteenkiste J, Hedenus M i wsp. Transfusion risk in cancer patients with chemotherapy-induced anemia when initiating darbepoetin alfa therapy at a baseline hemoglobin level of <9 g/dL versus 9 to <10 g/dL versus ≥ 10 g/dL: an exploratory analysis of a phase 3 trial. Med Oncol. 2012 Sep;29(3):2291-9.
    2. Couture F, Turner AR, Melosky B i wsp. Prior red blood cell transfusions in cancer patients increase the risk of subsequent transfusions with or without recombinant human erythropoietin management. The Oncologist 2005;10:63.
    3. Tong Z, Xu Z, Duan Y i wsp. The effect of erythropoiesis‑stimulating agents on lung cancer patients: a meta‑analysis. Clin Exp Med. 2024;24:150.
    4. Gravdahl Garelius HK, Bagguley T, Taylor A, i wsp. Survival and quality of life in patients with lower risk myelodysplastic syndromes exposed to erythropoiesis-stimulating agents: an observational cohort study. The Lancet Haematology 2025;12:e128.
    5. Petrelli F, Ghidini M, Ghidini A i wsp. Red blood cell transfusions and the survival in patients with cancer undergoing curative surgery: a systematic review and meta-analysis. Surg Today 2021;51:1535.
    6. Bohlius J, Tonia T, Nüesch E i wsp. Effects of erythropoiesis-stimulating agents on fatigue- and anaemia-related symptoms in cancer patients: systematic review and meta-analyses of published and unpublished data. Br J Cancer 2014;111:33.
    7. Koch CG, Khandwala F, Li L i wsp. Persistent Effect of Red Cell Transfusion on Health-Related Quality of Life After Cardiac SurgeryAnn Thorac Surg 2006;82:13.
    8. Prochaska MT, Portela GT, Brooks MM i wsp. Transfusion Strategy Effect on Quality of Life in Patients With Myocardial Infarction and Anemia: A Secondary Analysis of the MINT Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med. Published online June 03, 2025. doi:10.1001/jamainternmed.2025.0654.